Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) jest zaburzeniem neurorozwojowym charakteryzującym się utrwalonymi wzorcami nieuwagi, nadruchliwości i impulsywności, które istotnie upośledzają funkcjonowanie społeczne, szkolne i zawodowe.

Schorzenie dotyczy ok. 5-7% dzieci i ok. 2,5% dorosłych, przy czym u 50-75% pacjentów objawy utrzymują się przez całe życie. Etiologia ADHD jest wieloczynnikowa – kluczową rolę odgrywają silne uwarunkowanie genetyczne (dziedziczność 70-80%) oraz dysregulacja przekaźnictwa dopaminergicznego i noradrenergicznego w obwodach czołowo-prążkowiowo-móżdżkowych. Istotne znaczenie mają również czynniki prenatalne i środowiskowe, choć ich związek przyczynowy nie zawsze jest potwierdzony. Rozpoznanie opiera się na kryteriach DSM-5/ICD-11, wymagających stwierdzenia co najmniej 5-6 objawów z domeny nieuwagi lub nadruchliwości-impulsywności, obecnych przed 12. rokiem życia, w co najmniej dwóch środowiskach, przez okres ponad 6 miesięcy.

Wyróżnia się trzy postacie kliniczne: z przewagą nieuwagi, z przewagą nadruchliwości-impulsywności oraz postać mieszaną. U kobiet obraz chorobowy jest odmienny – dominują nieuwaga, internalizacja i dysregulacja emocjonalna, co prowadzi do późniejszego i rzadszego rozpoznania.

Leczenie ma charakter multimodalny: leki stymulujące (metylofenidat, deksamfetamina, lisdeksamfetamina) stanowią pierwszą linię terapii, zaś leki niestymulujące (atomoksetyna, guanfacyna) stosuje się jako alternatywę lub uzupełnienie.

Interwencje behawioralne i psychospołeczne odgrywają istotną rolę uzupełniającą, szczególnie u dzieci w wieku przedszkolnym. Wczesna diagnoza i właściwie dobrane leczenie istotnie poprawiają rokowanie i jakość życia pacjentów.

Słowa kluczowe: ADHD, zespół nadpobudliwości psychoruchowej, zaburzenia neurorozwojowe, metylofenidat, lisdeksamfetamina, atomoksetyna, guanfacyna, farmakoterapia, diagnoza, dzieci, dorośli
Key words: ADHD, attention-deficit/hyperactivity disorder, neurodevelopmental disorders, methylphenidate, lisdexamfetamine, atomoxetine, guanfacine, pharmacotherapy, diagnosis, children, adults